W SKRÓCIE (ZIMOWA ŚCIĄGA!)
|
Jakie ptaki zimują w Polsce? Trzy grupy gości
Pytanie „jakie ptaki zimują w Polsce” brzmi prosto, ale odpowiedzi są trzy. Według materiału edukacyjnego OTOP (bez daty publikacji) część gatunków wędrownych coraz częściej zostaje na zimę. Wymienia łabędzia niemego, kormorana, czaplę siwą, bociana białego i żurawia, a wśród wróblowatych m.in. strzyżyka, rudzika i szpaka. Jako powody podaje łagodniejsze zimy, niezamarzające zbiorniki i dostępny pokarm w miastach.
Grupa | Przykłady | Jak je znaleźć |
Zostają cały rok | sikory, wróble, kos, kowalik, dzięcioł duży | ogrody, parki, karmniki |
Coraz częściej zostają | rudzik, szpak, strzyżyk, czapla siwa, kormoran, łabędź niemy | miasta, zbiorniki, które nie zamarzają |
Przylatują na zimę | gęsi zbożowe, kaczki morskie, tracze, myszołów włochaty, jemiołuszka | pola, wybrzeże, drzewa z owocami |
OTOP zaznacza, że goście z północy i wschodu przylatują do nas, bo nasza zima jest dla nich stosunkowo łagodna. To zmienia perspektywę: dla jemiołuszki z Arktyki polski grudzień to nie mróz, tylko wygodne miejsce na przeczekanie.
Ptaki zimowe w Polsce: zdjęcia i nazwy najczęstszych gatunków
Poniżej zestaw gatunków, które najłatwiej zobaczyć zimą w ogrodzie, parku i przy karmniku.
Gatunek | Po czym poznasz | Gdzie najczęściej | Zdjęcie |
Sikora bogatka | żółty brzuch z czarnym pasem, czarna głowa, białe policzki | karmniki, ogrody | Fot. GT1976, CC BY-SA 4.0, Commons |
Sikora modraszka | mała, niebieska czapeczka, białe policzki | karmniki, drzewa liściaste |
Fot. Alexis Lours, CC BY 4.0, Commons |
Mazurek | brązowa czapeczka, czarna plamka na białym policzku | wsie, osiedla, karmniki |
Fot. Laitche, domena publiczna, Commons |
Wróbel domowy | samiec z szarą czapeczką i czarną plamą na gardle | miasta, podwórka |
Fot. Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0, Commons |
Gil | samiec z czerwonoróżowym spodem i czarną czapeczką, gruby krótki dziób | sady, krzewy z nasionami | Fot. TRinaud, CC BY 4.0, Commons |
Zięba | samiec z rdzawą piersią i niebieskoszarą głową, dwa jasne paski na skrzydle | parki, pola, karmniki | Fot. romanm, domena publiczna, Commons |
Jemiołuszka | czub na głowie, rudawoszare upierzenie, żółta końcówka ogona | drzewa i krzewy z owocami |
Fot. Bouke ten Cate, CC BY 4.0, Commons |
Kos | samiec czarny z pomarańczowożółtym dziobem, samica brązowa | trawniki, ogrody, jabłka na ziemi | Fot. Lord of Konrad, CC BY 3.0, Commons |
Rudzik | pomarańczowa pierś i twarz | ogrody, podłoże pod krzewami |
Fot. Alexis Lours, CC BY 4.0, Commons |
Kowalik | niebieskoszary grzbiet, czarna smuga przez oko, schodzi po pniu głową w dół | stare drzewa, parki | Fot. Stephan Sprinz, CC BY 4.0, Commons |
Dzwoniec | oliwkowozielony, żółte plamy na skrzydłach i ogonie, gruby dziób | karmniki ze słonecznikiem |
Fot. Martin Kunz, CC BY 4.0, Commons |
Dzięcioł duży | czarno-biały, czerwone podogonie | pnie drzew, karmniki z tłuszczem |
Fot. Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0, Commons |
OTOP przypomina, że w Polsce występuje sześć gatunków sikor: bogatka, modraszka, czarnogłówka, uboga, czubatka i sosnówka. Przy karmniku w mieście zobaczysz głównie dwie pierwsze, reszta woli lasy. Menu bogatek i modraszek opisujemy w tekście co jedzą sikorki, a kosów w artykule co jedzą kosy zimą.
SPRAWDŹ NA SPACERZE: SYLWETKA PRZED KOLOREM! Zimą światło jest słabe i ptak często jest tylko ciemną sylwetką na tle nieba. Zwróć uwagę na trzy rzeczy: wielkość (wróbel, kos, gołąb), kształt dzioba (cienki czy gruby) i długość ogona. Dopiero potem kolor. To naprawdę zmienia grę, a po tygodniu zaczynasz rozpoznawać ptaki z okna autobusu! |
Ptaki zimą przy karmniku: kto przylatuje
Wiele osób szuka informacji o ptakach z perspektywy okna. Dlatego osobno opisujemy, jakie ptaki przylatują do karmnika. Tutaj wystarczy zapamiętać zasadę: im więcej różnych pokarmów, tym więcej gatunków. Jeśli zastanawiasz się, co wsypać, zajrzyj do artykułu czym dokarmiać ptaki zimą. Pamiętaj też o stanowisku OTOP: dokarmianie zimą nie służy ochronie gatunków, bardziej pomagają nasadzenia roślin dających owoce i nasiona.
Ptaki wodne zimą w Polsce: ile ich jest?
Najlepsze liczby, jakie znaleźliśmy, dotyczą ptaków wodnych. W styczniu 2020 skontrolowano 2 390 zbiorników i naliczono 1 289 455 ptaków wodnych. Krzyżówka stanowiła 41,9% wszystkich zaobserwowanych ptaków, czyli ponad 500 000 osobników. Osiem najliczniejszych gatunków dało razem 78,5% wszystkich ptaków.
Zimowe stado krzyżówek. Fot. Александр Байдуков, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
CO MÓWIĄ BADANIA? (WAŻNE ZASTRZEŻENIE!) Autorzy raportu (Meissner i in., Ornis Polonica) zaznaczają, że liczebność zimujących ptaków wodnych w dużym stopniu zależy od surowości zimy, a na wschodzie kraju zimuje ich zwykle mniej niż na zachodzie. Styczeń 2020 był wyjątkowo łagodny i przyniósł rzadkie gatunki, m.in. brodźca śniadego, brodźca piskliwego i rybitwę czubatą, co brzmi jak marzenie każdego obserwatora. Tych liczb nie należy jednak traktować jako typowych. |
Dane z monitoringu GIOŚ za 2021 rok (grupa gatunków podstawowych) wyglądają tak:
Gatunek | Liczba ptaków (2021) |
Krzyżówka | 330 574 |
Łyska | 73 407 |
Czernica | 64 863 |
Gągoł | 47 795 |
Kormoran | 45 168 |
Razem grupa podstawowa | 698 252 |
Nie porównujemy tego wprost z wynikiem z 2020 roku. To inny rok, inna zima i inny zakres liczenia.
Kto zyskuje, a kto traci na zimowaniu w Polsce?
W latach 2011–2021 wzrosła liczebność zimujących populacji 12 z 14 gatunków podstawowych, m.in. łyski, perkoza dwuczubego, kormorana, czapli siwej, głowienki, ogorzałki, czernicy i łabędzi. Umiarkowanie spadła liczebność bielaczka i nurogęsi. Strona GIOŚ pokazuje dane do 2021 roku, więc przed publikacją warto sprawdzić, czy są już nowsze.
Gdzie zobaczyć najwięcej ptaków wodnych?
W styczniu 2020 osiem obiektów z grupowaniami powyżej 20 000 ptaków skupiało 21% wszystkich stwierdzonych ptaków. Ponad 40 000 przekroczyły Zalew Szczeciński z deltą Świny, Zatoka Pucka zewnętrzna i Zbiornik Włocławski. To dobre kierunki na zimową wyprawę z lornetką.
ALE CIEKAWOSTKA! TEGO SIĘ DOWIEDZIELIŚMY Najliczniejsze zimą w Polsce są ptaki, których nigdy nie zobaczysz przy karmniku. Według Biuletynu Monitoringu Przyrody (raportowanie 2013–2018) w zimie występowało od 770 tysięcy do 1,6 miliona ptaków wodno-błotnych, z czego 43% to dwa gatunki ptaków morskich: lodówka i uhla. To dane sprzed kilku lat, ale kontrast z ogrodowymi sikorkami robi wrażenie! |
Jak liczy się ptaki zimujące? Możesz dołączyć
Dane o ptakach wodnych pochodzą z Monitoringu Zimujących Ptaków Wodnych. Według instrukcji OTOP z 2024 roku w latach 2011–2020 liczono 379 obiektów, a od 2021 roku 563. Jedno liczenie na obiekt wykonuje się w połowie stycznia, a gatunków „podstawowych” jest 14. To przykład obserwacji, w którą mogą włączyć się wolontariusze, więc jeśli lubisz zimowe spacery z lornetką, warto zapytać OTOP o szczegóły.
Najczęstsze pomyłki przy rozpoznawaniu ptaków zimą
Pomylisz | Różnica |
gila z ziębą | gil ma czarną czapeczkę i krótki gruby dziób, zięba rdzawą pierś i jasne paski na skrzydle |
mazurka z wróblem | mazurek ma brązową czapeczkę i czarną plamkę na policzku |
bogatkę z modraszką | bogatka jest większa i ma czarny pas na brzuchu, modraszka niebieską czapeczkę |
samicę kosa z drozdem | samica kosa jest jednolicie brązowa, bez wyraźnie plamkowanego brzucha |
Szczegółowe porównanie ptaków z czerwonym brzuszkiem znajdziesz w osobnym wpisie ptak z czerwonym brzuszkiem.
WYPATRUJ TEGO I NA TO ZWRÓĆ UWAGĘ!
|
Gdzie śpią ptaki zimą?
To pytanie pada zaskakująco często, szczególnie przy mrozach. Szersze omówienie przygotowujemy w tekście gdzie śpią ptaki zimą.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Jakie ptaki zimują w Polsce?
Zostają m.in. sikory, wróble, kosy, kowaliki i dzięcioły. Coraz częściej zostają też rudziki, szpaki i kormorany. Przylatują jemiołuszki, gęsi zbożowe i kaczki morskie.
Które ptaki zimą odlatują z Polski?
Wiele gatunków wędrownych odlatuje, ale część osobników zostaje, zwłaszcza w łagodne zimy i przy niezamarzających wodach. Pojedyncze ptaki mogą więc zimować tam, gdzie reszta gatunku odleciała.
Ile gatunków sikor jest w Polsce?
Według OTOP sześć: bogatka, modraszka, czarnogłówka, uboga, czubatka i sosnówka.
Dlaczego liczba ptaków zimujących jest co roku inna?
Autorzy liczeń wskazują, że w dużym stopniu decyduje o tym surowość zimy.
Skąd przylatują ptaki na zimę do Polski?
Według OTOP z północy i wschodu, m.in. gęsi zbożowe, kaczki morskie, tracze, myszołowy włochate i jemiołuszki.
Co dalej?
Pełny przegląd tematów zimowych zbieramy w przewodniku przyroda zimą. Gdy znasz już gatunki, kolejnym krokiem jest nauka odróżniania ich głosów i zachowań, o czym napiszemy w kolejnych wpisach.
Źródła i dalsza lektura
- Meissner W. i in., Liczebność i rozmieszczenie ptaków wodnych zimujących w Polsce w roku 2020, Ornis Polonica 63: 215–244.
- OTOP, Instrukcja Monitoringu Zimujących Ptaków Wodnych (MZPW) 2024.
- GIOŚ, Monitoring Ptaków Polski: Monitoring Zimujących Ptaków Wodnych (Śródlądzie).
- Biuletyn Monitoringu Przyrody nr 20 (2019/2), podsumowanie raportu Polski dla UE dot. ptaków.
- OTOP, Zadanie miesiąca – grudzień: zimowanie, ptaki miesiąca: łabędzie (materiał bez daty).
- OTOP, Zadanie miesiąca – listopad: czy dokarmiać ptaki? (materiał bez daty).
- Grafiki: Wikimedia Commons (autorzy i licencje w podpisach pod zdjęciami).


_Parus_major_(great_tit)_on_a_bird_table_im_Haltgraben,_Frankenfels.jpg?width=1000)


_male_2.jpg?width=1000)
_2022.jpg?width=1000)




_im_Garten.jpg?width=1000)
.jpg?width=1000)
_male_Drenthe.jpg?width=1000)
_in_winter_in_the_city.jpg?width=1000)



