W SKRÓCIE: CO NA TALERZ SIKORKI
|
Łatwo uwierzyć, że sikorka żyje z tego, co wsypiemy do karmnika. Materiały OTOP i polskie opracowania o dokarmianiu pokazują jednak coś odwrotnego: to my jesteśmy dodatkiem do jej zimowego menu, a nie ona do naszego karmnika. Sprawdźmy, czym karmić sikorki i dlaczego wcale nie jest to oczywiste. Ogólne zasady znajdziesz w przeglądzie czym karmić ptaki zimą.
Co jedzą sikorki? Dwa menu: to z lasu i to z karmnika
W Polsce żyje sześć gatunków sikor: bogatka, modraszka, czarnogłówka, uboga, czubatka i sosnówka (OTOP). Przy karmniku najczęściej zobaczysz bogatkę i modraszkę, ale wiele zasad dotyczy wszystkich sześciu. Zimą sikory tworzą duże, mieszane stada, często razem z pełzaczami i kowalikami, i właśnie wtedy szukają owadów, ich jaj, larw oraz nasion w korze i na gałęziach.
_on_bird_feeder_01.jpg?width=1000)
Sikorka modra przy kuli tłuszczowej w siatce. Fot. Jojovavasasa, CC0, Wikimedia Commons
Tu uczciwe zastrzeżenie: brakuje nam polskich badań ilościowych o składzie zimowej diety sikor, na przykład o udziale nasion buka czy owadów. Nie znaleźliśmy otwartego PDF z takimi liczbami, więc nie podajemy procentów. Opieramy się na tym, co pewne: OTOP pisze wprost, że zasoby naturalne są zimą głównym pokarmem, a karmnik to dodatek.
| Gatunek sikory | Jak ją rozpoznasz | Uwaga o liczebności |
|---|---|---|
| Bogatka | żółty brzuch z czarnym pasem, czarna głowa, białe policzki | 3,7–4,5 mln par lęgowych (Chodkiewicz i in.) |
| Modraszka | mała, niebieska czapeczka, białe policzki | 1,1–1,8 mln par lęgowych |
| Czarnogłówka, uboga, czubatka, sosnówka | rzadziej przy karmniku; opisujemy je w osobnych wpisach | — |
Bogatka to jeden z najliczniejszych ptaków w kraju, a według prezentacji OTOP zarówno bogatka, jak i modraszka wykazują w Polsce umiarkowany wzrost liczebności. To ważna wiadomość, bo można usłyszeć, że sikorki „giną”. W Polsce tak nie jest, choć dane OTOP pochodzą z 2019 roku.
Co jedzą sikorki zimą? Lista „śmiało” i lista „lepiej nie”
Zasady z poradnika Jacka Karczewskiego („Jestem na pTAK!”) i stanowiska OTOP są spójne: karmić naturalnymi pokarmami, czyli nasionami i tłuszczami zwierzęcymi. Oto lista, którą warto powiesić przy oknie.
_2019.jpg?width=1000)
Sikorka węglarz – mała, z białą plamką na karku. Fot. TRinaud, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
| TAK, to dobre pokarmy | NIE, tego nie dawaj |
|---|---|
| Słonecznik, najlepiej łuskany (podstawa) | Pestki dyni (nie zaleca się) |
| Słonina i kule tłuszczowe (szczegóły niżej) | Tłuszcze płynne (mogą uszkodzić pióra i zatruć ptaki) |
| Orzechy rozdrobnione i niesolone | Mieszanki dla ptaków egzotycznych |
| Rodzynki, ale namoczone | Resztki ze stołu (zła jakość, OTOP) |
Najczęstszy błąd, który popełnialiśmy, to „skoro jest słone, to chyba nie szkodzi”. Otóż orzechy mają być niesolone, a słonina bez przypraw. O doborze tłuszczu piszemy szerzej w tekście słonina dla ptaków.
Słonina, kule tłuszczowe, orzechy: czym dokarmiać sikorki na serio?
Słonina i kule tłuszczowe to bardzo wysokoenergetyczne uzupełnienie. Wybieraj produkty bez siatek z tworzywa i zawieszaj je tak, żeby ptak mógł się chwycić pazurami; sikory wiszą na nich głową w dół. Jak je kupić lub zrobić samemu, opisujemy w poradniku kule tłuszczowe dla ptaków. Orzechy rozdrobnij, żeby ptak mógł je łatwo odrywać, i nie używaj solonych ani prażonych z przyprawami.
| ZASKOCZYŁO NAS W mroźny dzień małe ptaki, np. modraszki, muszą zjeść od jednej czwartej do jednej trzeciej własnej masy ciała! Tak podaje materiał Karczewskiego. Uwaga: autor nie podaje do tej liczby przypisu, więc traktujemy ją jako obrazowe porównanie, nie jako twardy wynik badań. Mimo to dobrze pokazuje, ile pracy ma sikorka każdego mroźnego dnia. |
Ile i jak często? Czym karmić sikorkę, żeby nie przesadzić?
Karczewski podaje, że komora na ziarno w karmniku mieści około 1 kg i powinna być uzupełniana 1–2 razy w tygodniu. Zasada ogólna: lepiej wykładać mniej, ale częściej. Dzięki temu karma nie wilgotnieje i nie psuje się. OTOP dodaje, że tłuszcze psują się w dodatniej temperaturze, więc w odwilż trzeba zwracać na to uwagę.
.jpg?width=1000)
Sikorka uboga z wybranym nasionem słonecznika. Fot. Trougnouf (Benoit Brummer), CC BY 4.0, Wikimedia Commons
- Karma ma być świeża i dobrej jakości. Żadnych resztek z obiadu.
- Karmnik wiszący wysoko, poza zasięgiem kotów, najlepiej bez dna (OTOP).
- Karmnik myj regularnie. OTOP zaleca nawet codzienne mycie i cotygodniową dezynfekcję.
- Zacznij dopiero w okresie najsilniejszych mrozów, a w łagodne zimy zrezygnuj (OTOP). Karczewski sugeruje start już w październiku lub początku listopada; to spór, który opisujemy też w przeglądzie karmienia.
| CO MÓWIĄ BADANIA: CZY SIKORKI UZALEŻNIAJĄ SIĘ OD KARMNIKA? W badaniu opisanym w 2021 roku obserwowano 67 sikor od jesieni 2016 do wczesnej wiosny 2017. Ptaki z przyciętymi piórami przez pierwsze dwa tygodnie ograniczały korzystanie z karmników, co autorzy interpretują jako brak uzależnienia od dokarmiania. To relacja prasowa (badanie J. Rivers, Oregon State University), oryginału nie sprawdzaliśmy, więc nie robimy z tego wielkiego wniosku. |
Czego sikorkom nie dajemy (i dlaczego chleb to zły pomysł)
Pestki dyni: według Karczewskiego nie są zalecane. Tłuszcze w płynie: mogą zlepić pióra i zatruć ptaka. Mieszanki dla papug i kanarków zawierają składniki, które nie pasują do dzikich ptaków. Rodzynki jak najbardziej tak, ale wcześniej namoczone. Szczegółową listę czego nie dawać ptakom zimą przygotowujemy w osobnym wpisie.
Pamiętaj też o dwóch rzeczach, o których czytaliśmy w materiałach OTOP: karmić pokarmami naturalnymi (nasiona, tłuszcze zwierzęce) i nie przerywać dokarmiania w trakcie mrozów, jeśli już je zaczęto.
Sikorka przy karmniku: gdzie powiesić i jak podać, żeby przyleciała?
OTOP zaleca karmnik wiszący wysoko, poza zasięgiem kotów, najlepiej bez dna. Jako przykład podaje grubą gałąź brzozy z nawierconymi otworami, wypełnionymi tłuszczem i nasionami. Sikorki świetnie radzą sobie na takim „karmniku”, bo lubią wisieć i wydłubywać pokarm z małych otworów. Karmnik rozsądnie zawiesić tak, by w pobliżu były drzewa lub krzewy, gdzie ptak może przeczekać chwilę niepokoju.

Sikorka modra na gałązce – zimą stały gość ogrodów. Fot. Maximilian Zender, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
| Najczęstszy błąd | Dlaczego to kłopot | Co zrobić |
|---|---|---|
| Pestki dyni i mieszanki dla egzotycznych ptaków | nie są zalecane dla dzikich ptaków | dawać słonecznik, orzechy, tłuszcz |
| Płynny tłuszcz wylany na karmnik | może uszkodzić pióra i zatruć ptaka | tłuszcz stały, w kuli lub kawałku słoniny |
| Karma stoi tygodniami | wilgotnieje i psuje się | dawać mniej, a częściej |
| Brudny karmnik | miejsce roznoszenia chorób | myć i dezynfekować regularnie |
| Dokarmianie od święta | ptaki zapamiętują miejsce | jeśli zaczniesz, nie przerywaj w mrozy |
| CO MÓWIĄ BADANIA: SIKORY W BRYTYJSKICH OGRODACH W Big Garden Birdwatch 2026 sikora modra była widziana w 78,5% brytyjskich ogrodów (średnio 3,12 na ogród), a od 1979 roku jej średnia liczba wzrosła o 28,0%; u bogatki wzrost wyniósł 75,2%, a u sosnówki 298,3%. To dane z Wielkiej Brytanii ze źródła wtórnego, więc nie przenosimy ich na Polskę. Pokazują jednak, że sikory to „zwycięzcy” wśród ptaków ogrodowych, i dobrze zgadzają się z polskim trendem wzrostu opisanym przez OTOP. |
Twój zimowy plan: czym dokarmiać sikorki krok po kroku
SPRAWDŹ SAM: PLAN NA TYDZIEŃ DLA SIKOREK
|
Jeśli ciekawi Cię, co dzieje się z sikorkami po zmroku i czy zostają przy nas na zimę, przeczytaj czy sikorki odlatują na zimę oraz gdzie nocują sikorki. Ciekawe też, czym karmić inne ptaki, na przykład kosy w tekście co jedzą kosy i wróble w poradniku co jedzą wróble.
FAQ
Czym karmić sikorkę zimą?
Najlepiej łuskanym słonecznikiem, a do tego słoniną, kulami tłuszczowymi i rozdrobnionymi, niesolonymi orzechami. To podstawa według Karczewskiego i OTOP.
Co jedzą sikorki zimą w naturze?
Zasoby naturalne, czyli owady, ich jaja i larwy oraz nasiona. Dokładnych proporcji nie podajemy, bo nie znaleźliśmy polskich badań ilościowych.
Czy można dawać sikorkom chleb?
Nie ma go na liście zalecanych pokarmów w materiałach, które czytaliśmy. OTOP i Karczewski wskazują nasiona i tłuszcze zwierzęce; resztek ze stołu odradzają.
Ile razy w tygodniu uzupełniać karmnik?
Według Karczewskiego komorę na około 1 kg ziarna uzupełnia się 1–2 razy w tygodniu.
Czy sikorki uzależniają się od dokarmiania?
Nie ma na to jednoznacznych dowodów. Opisano badanie na 67 sikorach, w którym nie zauważono uzależnienia, ale to relacja prasowa.
Źródła i dalsza lektura
- OTOP, Zadanie miesiąca – listopad (s. 34–38) (bez daty).
- Karczewski J., Dokarmianie ptaków (Jestem na pTAK!).
- Chodkiewicz T. i in., Ocena liczebności populacji ptaków lęgowych w Polsce w latach 2008–2012, Ornis Polonica 56: 149–189.
- Bobrek R. (OTOP), Dokarmianie ptaków (prezentacja, 2019).
- National Geographic Polska, Naukowcy nie są przekonani do dokarmiania ptaków zimą (11.12.2023).





