W SKRÓCIE: PRZESILENIE ZIMOWE 2026
|
„Przesilenie to 21 grudnia”: tak zwykle się to skraca, a komunikaty obserwatoriów mówią coś dokładniejszego. To godzina, a nie dzień, i w kolejnych latach wypada o zupełnie innej porze. Jeśli interesuje Cię sama data i długość dnia, zajrzyj do wpisu najkrótszy dzień w roku.
Przesilenie zimowe 2026: dokładnie kiedy i o której godzinie?
Według Obserwatorium Astronomicznego w Madrycie (Instituto Geográfico Nacional) przesilenie zimowe i początek zimy astronomicznej 2026/27 przypada na 21 grudnia 2026 roku o godz. 21:50 czasu środkowoeuropejskiego, tak jak w Polsce i w Hiszpanii kontynentalnej. Niezależny kalkulator podaje ten sam moment jako 20:50 UTC, co po dodaniu godziny zgadza się z 21:50 CET. Dzień tygodnia to nasze obliczenie: 21 grudnia 2026 to poniedziałek.
.jpg?width=1000)
Wschód Słońca w dniu przesilenia zimowego. Fot. Michael Barera, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
| UCZCIWIE: SKĄD WIEMY GODZINĘ? Moment przesilenia 2026 potwierdziliśmy w jednym źródle instytucjonalnym (hiszpańskie obserwatorium) oraz w kalkulatorze komercyjnym. Nie udało nam się pobrać strony amerykańskiego USNO ani polskiego almanachu. Przed publikacją warto potwierdzić godzinę w Almanachu Astronomicznym lub u PTMA / Uranii. Czas CET w grudniu jest taki sam jak czas polski. |
Co to jest przesilenie zimowe? Tłumaczymy bez wzorów
Przesilenie zimowe to moment, gdy Słońce znajduje się najniżej na niebie widziane z półkuli północnej. Wtedy dzień jest najkrótszy, a noc najdłuższa. Astronomicznie to chwila, gdy półkula północna jest odchylona od Słońca najbardziej w całym roku. Zimą astronomiczną nazywamy okres od tego momentu do równonocy wiosennej, która w 2027 roku wypada 20 marca (Instituto Geográfico Nacional).

Stonehenge o wschodzie Słońca w czasie przesilenia zimowego. Fot. Moonraker, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Ważna uwaga: słowo „przesilenie” oznacza, że to punkt zwrotny. Od tej chwili dni przestają się skracać i zaczynają się wydłużać. Cała nauka zimy w jednym zdaniu: najpierw jest najciemniej, a potem coraz jaśniej.
Zimno, choć bliżej Słońca? Dlaczego jest przesilenie zimowe?
To jedno z największych zaskoczeń, które mieliśmy podczas czytania. Wydaje się, że zima jest zimna, bo Ziemia jest dalej od Słońca. Okazuje się, że jest dokładnie odwrotnie: Ziemia jest najbliżej Słońca 3 stycznia 2027 roku, w odległości nieco ponad 147 mln km (Instituto Geográfico Nacional). Pory roku nie wynikają ze zmian odległości Ziemi od Słońca (PAP). Decyduje o nich nachylenie osi Ziemi (więcej w wyjaśnieniu dlaczego zimą dni są krótsze), które sprawia, że zimą promienie Słońca padają na naszą półkulę pod ostrym kątem i dzień jest krótki.
| CIEKAWOSTKA Najbliżej Słońca jesteśmy w styczniu, czyli w środku naszej zimy! Peryhelium w 2027 roku przypada na 3 stycznia. To najlepszy argument, żeby zrozumieć, że o porach roku decyduje nachylenie osi, a nie odległość. Mało kto o tym pamięta, a to jedno z najczęstszych nieporozumień o zimie. |
Jak to wygląda w liczbach? W Madrycie w momencie przesilenia zimowego dzień trwa 9 godzin i 17 minut, a w przesilenie letnie 15 godzin i 3 minuty, czyli różnica wynosi około 6 godzin. To dane dla Hiszpanii, nie Polski, więc służą tylko jako porównanie; dla naszego kraju dane o długości dnia zebraliśmy w osobnym tekście o najkrótszym dniu.
Jak nisko wisi Słońce w południe w dniu przesilenia?
Można to łatwo policzyć: wysokość Słońca w południe w dniu przesilenia zimowego to 90° minus szerokość geograficzna miejsca minus około 23,44° (nachylenie osi Ziemi). To nasze własne obliczenie, a nie dana ze źródeł, ale pozwala zrozumieć, jak „płasko” świeci zimowe Słońce.
| Miasto | Szerokość geograficzna | Wysokość Słońca w południe 21.12 (obliczenie własne) |
|---|---|---|
| Gdańsk | 54,35° N | ok. 12° |
| Szczecin | 53,43° N | ok. 13° |
| Warszawa | 52,23° N | ok. 14° |
| Kraków | 50,06° N | ok. 16,5° |
| Rzeszów | 50,04° N | ok. 16,5° |
Dla porównania: w dniu równonocy Słońce w południe jest o ponad 20° wyżej. Dlatego zimą cienie są długie, a światło „słabsze”: promienie padają pod małym kątem i rozchodzą się po większej powierzchni.
Raz 21, raz 22 grudnia: dlaczego data przesilenia zimowego się przesuwa?
Godzina początku astronomicznej zimy zmienia się co roku. Z roku na rok przesilenie wypada o około 5 godzin i 49 minut później względem kalendarza, a rok przestępny cofa je o około 18 godzin (dane z kalkulatora, więc traktujemy je orientacyjnie). Dlatego od lat widzimy 21 grudnia o różnych porach, a czasem 22 grudnia.

Zimowe przesilenie o wschodzie Słońca na wrzosowisku. Fot. David Bremner, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
| Rok | Początek zimy astronomicznej | Do kiedy trwa |
|---|---|---|
| 2022 | 21 grudnia, godz. 22:48 | — |
| 2024 | 21 grudnia, godz. 10:20 | 20 marca 2025, godz. 10:01 |
| 2025 | 21 grudnia, godz. 16:03 | 20 marca 2026, godz. 15:48 |
| 2026 | 21 grudnia, godz. 21:50 | 20 marca 2027 |
Przeliczyliśmy różnicę 2024→2025: z 10:20 na 16:03, czyli około 5 godzin i 43 minuty, a więc mniej więcej tyle, ile podaje kalkulator. Dane pochodzą z trzech różnych źródeł prasowych (Radio Lublin, PAP/IMGW 2024, PAP 2025) i z hiszpańskiego obserwatorium. Z naszego obliczenia (21:50 plus 5 h 49 min) wynika, że w 2027 roku przesilenie wypadnie 22 grudnia około godziny 3:40 nad ranem; to szacunek, a nie wartość z almanachu.
Ile potrwa zima astronomiczna 2026/27?
Według hiszpańskiego obserwatorium zima 2026/27 potrwa około 88 dni i 23 godzin. To zima astronomiczna, a więc od przesilenia zimowego do równonocy wiosennej. Nie mylić z zimą kalendarzową (od 22 grudnia) ani meteorologiczną (od 1 grudnia). O różnicach pomiędzy nimi piszemy szczegółowo w tekście kiedy zaczyna się zima.
A co na to przyroda? Przesilenie zimowe za oknem
W źródłach, które przeczytaliśmy, nie ma opisu zjawisk przyrodniczych w dniu przesilenia, więc nie podajemy ich jako faktów. Wiemy natomiast, że po przesileniu dni początkowo wydłużają się o kilka minut, a przyspieszenie jest wyraźnie odczuwalne dopiero w lutym (PAP). Dla ptaków, drzew i zwierząt to sygnał, że najgorszy brak światła mamy za sobą, ale najzimniejszy okres jeszcze przed nami.

Zimowy wschód Słońca nad ośnieżonym stokiem. Fot. Rémih, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
- Dla ludzi: najkrótszy dzień w roku, który w Polsce trwa nieco ponad 7 godzin.
- Dla ptaków i zwierząt: początek wolnego wzrostu długości dnia; więcej o zimie w przyrodzie w hubie przyroda zimą.
- Dla obserwatorów nieba: długie noce to dobry czas na obserwacje gwiazd i planet już od późnego popołudnia (PAP).
SPRAWDŹ SAM: ZAPISZ WSCHÓD I ZACHÓD SŁOŃCA W DNIU PRZESILENIA
|
FAQ
Kiedy jest przesilenie zimowe w 2026 roku?
21 grudnia 2026 o godzinie 21:50 czasu środkowoeuropejskiego (20:50 UTC).
Co to jest zimowe przesilenie?
To moment, gdy Słońce jest najniżej nad horyzontem na półkuli północnej. Dzień jest wtedy najkrótszy, a noc najdłuższa; zaczyna się zima astronomiczna.
Dlaczego przesilenie zimowe zmienia datę?
Bo to moment w czasie, a rok kalendarzowy nie dzieli się równo na godziny. Moment przesuwa się o około 5 godzin i 49 minut rocznie, a rok przestępny cofa go o około 18 godzin.
Czy przesilenie zimowe to najkrótszy dzień w roku?
Tak, w przybliżeniu. Szczegóły o długości dnia i różnicach między miastami opisujemy w osobnym wpisie.
Czy zimą Ziemia jest dalej od Słońca?
Nie, wręcz przeciwnie. Peryhelium przypada na początek stycznia, a pory roku wynikają z nachylenia osi Ziemi.
Źródła i dalsza lektura
- Instituto Geográfico Nacional (Obserwatorio Astronómico Nacional), Invierno 2026–2027.
- Miniwebtool, Najkrótszy dzień w roku 2026 (kalkulator) oraz Pierwszy dzień zimy (kalkulator).
- Polskie Radio Lublin, Rozpoczęła się astronomiczna zima (21.12.2022).
- PAP/IMGW, Pierwszy dzień astronomicznej zimy (2024).
- PAP, Astronomiczna zima: gwiazdy i planety można obserwować już od późnego popołudnia (2025).
- PAP, W niedzielę rozpocznie się astronomiczna zima (bez daty).





