Przesilenie zimowe – co to jest i kiedy jest w 2026 roku?

Przesilenie zimowe w 2026 roku wypada 21 grudnia (poniedziałek) o godzinie 21:50 czasu środkowoeuropejskiego, czyli 20:50 UTC. To moment, w którym Słońce jest najniżej nad południowym horyzontem, a w Polsce zaczyna się astronomiczna zima i wypada najkrótszy dzień w roku. Zimowe przesilenie to nie „jakaś data z kalendarza”, tylko precyzyjny moment, który co roku przesuwa się o kilka godzin.

darek17 listopada 20267 min czytania
W tym artykule
  1. 01Przesilenie zimowe 2026: dokładnie kiedy i o której godzinie?
  2. 02Co to jest przesilenie zimowe? Tłumaczymy bez wzorów
  3. 03Zimno, choć bliżej Słońca? Dlaczego jest przesilenie zimowe?
  4. 04Raz 21, raz 22 grudnia: dlaczego data przesilenia zimowego się przesuwa?
  5. 05Ile potrwa zima astronomiczna 2026/27?
  6. 06A co na to przyroda? Przesilenie zimowe za oknem
  7. 07FAQ
  8. 08Źródła i dalsza lektura
W SKRÓCIE: PRZESILENIE ZIMOWE 2026
  • Data i godzina: 21 grudnia 2026, 21:50 czasu środkowoeuropejskiego (CET), czyli 20:50 UTC.
  • Wtedy zaczyna się zima astronomiczna 2026/27, która potrwa około 88 dni i 23 godzin.
  • To nie z powodu odległości od Słońca: Ziemia jest najbliżej Słońca 3 stycznia 2027 (nieco ponad 147 mln km).
  • Godzina przesilenia zmienia się co roku: w 2024 było o 10:20, w 2025 o 16:03, w 2026 będzie o 21:50.
  • Po przesileniu dni zaczynają się wydłużać, ale na początku tylko o kilka minut.

„Przesilenie to 21 grudnia”: tak zwykle się to skraca, a komunikaty obserwatoriów mówią coś dokładniejszego. To godzina, a nie dzień, i w kolejnych latach wypada o zupełnie innej porze. Jeśli interesuje Cię sama data i długość dnia, zajrzyj do wpisu najkrótszy dzień w roku.

Przesilenie zimowe 2026: dokładnie kiedy i o której godzinie?

Według Obserwatorium Astronomicznego w Madrycie (Instituto Geográfico Nacional) przesilenie zimowe i początek zimy astronomicznej 2026/27 przypada na 21 grudnia 2026 roku o godz. 21:50 czasu środkowoeuropejskiego, tak jak w Polsce i w Hiszpanii kontynentalnej. Niezależny kalkulator podaje ten sam moment jako 20:50 UTC, co po dodaniu godziny zgadza się z 21:50 CET. Dzień tygodnia to nasze obliczenie: 21 grudnia 2026 to poniedziałek.

Wschód Słońca w dniu przesilenia zimowego

Wschód Słońca w dniu przesilenia zimowego. Fot. Michael Barera, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

UCZCIWIE: SKĄD WIEMY GODZINĘ?
Moment przesilenia 2026 potwierdziliśmy w jednym źródle instytucjonalnym (hiszpańskie obserwatorium) oraz w kalkulatorze komercyjnym. Nie udało nam się pobrać strony amerykańskiego USNO ani polskiego almanachu. Przed publikacją warto potwierdzić godzinę w Almanachu Astronomicznym lub u PTMA / Uranii. Czas CET w grudniu jest taki sam jak czas polski.

Co to jest przesilenie zimowe? Tłumaczymy bez wzorów

Przesilenie zimowe to moment, gdy Słońce znajduje się najniżej na niebie widziane z półkuli północnej. Wtedy dzień jest najkrótszy, a noc najdłuższa. Astronomicznie to chwila, gdy półkula północna jest odchylona od Słońca najbardziej w całym roku. Zimą astronomiczną nazywamy okres od tego momentu do równonocy wiosennej, która w 2027 roku wypada 20 marca (Instituto Geográfico Nacional).

Stonehenge w dniu przesilenia zimowego

Stonehenge o wschodzie Słońca w czasie przesilenia zimowego. Fot. Moonraker, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ważna uwaga: słowo „przesilenie” oznacza, że to punkt zwrotny. Od tej chwili dni przestają się skracać i zaczynają się wydłużać. Cała nauka zimy w jednym zdaniu: najpierw jest najciemniej, a potem coraz jaśniej.

Zimno, choć bliżej Słońca? Dlaczego jest przesilenie zimowe?

To jedno z największych zaskoczeń, które mieliśmy podczas czytania. Wydaje się, że zima jest zimna, bo Ziemia jest dalej od Słońca. Okazuje się, że jest dokładnie odwrotnie: Ziemia jest najbliżej Słońca 3 stycznia 2027 roku, w odległości nieco ponad 147 mln km (Instituto Geográfico Nacional). Pory roku nie wynikają ze zmian odległości Ziemi od Słońca (PAP). Decyduje o nich nachylenie osi Ziemi (więcej w wyjaśnieniu dlaczego zimą dni są krótsze), które sprawia, że zimą promienie Słońca padają na naszą półkulę pod ostrym kątem i dzień jest krótki.

CIEKAWOSTKA
Najbliżej Słońca jesteśmy w styczniu, czyli w środku naszej zimy! Peryhelium w 2027 roku przypada na 3 stycznia. To najlepszy argument, żeby zrozumieć, że o porach roku decyduje nachylenie osi, a nie odległość. Mało kto o tym pamięta, a to jedno z najczęstszych nieporozumień o zimie.

Jak to wygląda w liczbach? W Madrycie w momencie przesilenia zimowego dzień trwa 9 godzin i 17 minut, a w przesilenie letnie 15 godzin i 3 minuty, czyli różnica wynosi około 6 godzin. To dane dla Hiszpanii, nie Polski, więc służą tylko jako porównanie; dla naszego kraju dane o długości dnia zebraliśmy w osobnym tekście o najkrótszym dniu.

Jak nisko wisi Słońce w południe w dniu przesilenia?

Można to łatwo policzyć: wysokość Słońca w południe w dniu przesilenia zimowego to 90° minus szerokość geograficzna miejsca minus około 23,44° (nachylenie osi Ziemi). To nasze własne obliczenie, a nie dana ze źródeł, ale pozwala zrozumieć, jak „płasko” świeci zimowe Słońce.

MiastoSzerokość geograficznaWysokość Słońca w południe 21.12 (obliczenie własne)
Gdańsk54,35° Nok. 12°
Szczecin53,43° Nok. 13°
Warszawa52,23° Nok. 14°
Kraków50,06° Nok. 16,5°
Rzeszów50,04° Nok. 16,5°

Dla porównania: w dniu równonocy Słońce w południe jest o ponad 20° wyżej. Dlatego zimą cienie są długie, a światło „słabsze”: promienie padają pod małym kątem i rozchodzą się po większej powierzchni.

Raz 21, raz 22 grudnia: dlaczego data przesilenia zimowego się przesuwa?

Godzina początku astronomicznej zimy zmienia się co roku. Z roku na rok przesilenie wypada o około 5 godzin i 49 minut później względem kalendarza, a rok przestępny cofa je o około 18 godzin (dane z kalkulatora, więc traktujemy je orientacyjnie). Dlatego od lat widzimy 21 grudnia o różnych porach, a czasem 22 grudnia.

Wschód Słońca między kamieniami w dniu przesilenia

Zimowe przesilenie o wschodzie Słońca na wrzosowisku. Fot. David Bremner, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

RokPoczątek zimy astronomicznejDo kiedy trwa
202221 grudnia, godz. 22:48—
202421 grudnia, godz. 10:2020 marca 2025, godz. 10:01
202521 grudnia, godz. 16:0320 marca 2026, godz. 15:48
202621 grudnia, godz. 21:5020 marca 2027

Przeliczyliśmy różnicę 2024→2025: z 10:20 na 16:03, czyli około 5 godzin i 43 minuty, a więc mniej więcej tyle, ile podaje kalkulator. Dane pochodzą z trzech różnych źródeł prasowych (Radio Lublin, PAP/IMGW 2024, PAP 2025) i z hiszpańskiego obserwatorium. Z naszego obliczenia (21:50 plus 5 h 49 min) wynika, że w 2027 roku przesilenie wypadnie 22 grudnia około godziny 3:40 nad ranem; to szacunek, a nie wartość z almanachu.

Ile potrwa zima astronomiczna 2026/27?

Według hiszpańskiego obserwatorium zima 2026/27 potrwa około 88 dni i 23 godzin. To zima astronomiczna, a więc od przesilenia zimowego do równonocy wiosennej. Nie mylić z zimą kalendarzową (od 22 grudnia) ani meteorologiczną (od 1 grudnia). O różnicach pomiędzy nimi piszemy szczegółowo w tekście kiedy zaczyna się zima.

A co na to przyroda? Przesilenie zimowe za oknem

W źródłach, które przeczytaliśmy, nie ma opisu zjawisk przyrodniczych w dniu przesilenia, więc nie podajemy ich jako faktów. Wiemy natomiast, że po przesileniu dni początkowo wydłużają się o kilka minut, a przyspieszenie jest wyraźnie odczuwalne dopiero w lutym (PAP). Dla ptaków, drzew i zwierząt to sygnał, że najgorszy brak światła mamy za sobą, ale najzimniejszy okres jeszcze przed nami.

Zimowy wschód Słońca nad ośnieżonym lasem

Zimowy wschód Słońca nad ośnieżonym stokiem. Fot. Rémih, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

  • Dla ludzi: najkrótszy dzień w roku, który w Polsce trwa nieco ponad 7 godzin.
  • Dla ptaków i zwierząt: początek wolnego wzrostu długości dnia; więcej o zimie w przyrodzie w hubie przyroda zimą.
  • Dla obserwatorów nieba: długie noce to dobry czas na obserwacje gwiazd i planet już od późnego popołudnia (PAP).
SPRAWDŹ SAM: ZAPISZ WSCHÓD I ZACHÓD SŁOŃCA W DNIU PRZESILENIA
  • 21 grudnia sprawdź godzinę wschodu i zachodu Słońca w swoim mieście.
  • Zrób zdjęcie widoku z okna o tej samej porze rano i po południu.
  • Powtórz tydzień później i zobacz, o ile minut dłuższy jest dzień.
  • Zapisz kolejne obserwacje w lutym, gdy przyspieszenie jest wyraźniejsze.
  • Porównaj z wiosną: równonoc 20 marca 2027.

FAQ

Kiedy jest przesilenie zimowe w 2026 roku?

21 grudnia 2026 o godzinie 21:50 czasu środkowoeuropejskiego (20:50 UTC).

Co to jest zimowe przesilenie?

To moment, gdy Słońce jest najniżej nad horyzontem na półkuli północnej. Dzień jest wtedy najkrótszy, a noc najdłuższa; zaczyna się zima astronomiczna.

Dlaczego przesilenie zimowe zmienia datę?

Bo to moment w czasie, a rok kalendarzowy nie dzieli się równo na godziny. Moment przesuwa się o około 5 godzin i 49 minut rocznie, a rok przestępny cofa go o około 18 godzin.

Czy przesilenie zimowe to najkrótszy dzień w roku?

Tak, w przybliżeniu. Szczegóły o długości dnia i różnicach między miastami opisujemy w osobnym wpisie.

Czy zimą Ziemia jest dalej od Słońca?

Nie, wręcz przeciwnie. Peryhelium przypada na początek stycznia, a pory roku wynikają z nachylenia osi Ziemi.

Źródła i dalsza lektura

Kasia i Darek na spacerze w parku
O autorachKasia i Darek

Jesteśmy amatorami tego świata. Staramy się w nim zakochiwać każdego dnia i uczyć się nowych rzeczy – a tym, co znajdziemy po drodze, dzielimy się tutaj.

O projekcie

Zjawiska

Zjawiska, które znasz od lat, a które mają swoje nazwy i wyjaśnienia – od światła po dźwięk.

Zobacz wszystkie artykuły
w kategorii Zjawiska

Bądź na bieżąco

Zapisz się do newslettera i otrzymuj nowe artykuły prosto na maila.

Zaprenumeruj ten blog przez e-mail

Wpisz swój adres e-mail, aby subskrybować tego bloga i otrzymywać powiadomienia o nowych wpisach pocztą e-mail.

Obserwuj @niepozornyswiat

Codzienna dawka małych odkryć z bliska i z daleka.