Jakie ptaki zimują w Polsce?
Sprawdź!

Zimą w Polsce spotykamy ptaki osiadłe, gatunki coraz częściej pozostające oraz przybyszów z północy i wschodu. Przy rozpoznawaniu warto obserwować sylwetkę, dziób i ogon. Najczęstsze są sikory, wróble, kosy i kowaliki, lecz najliczniejsze pozostają ptaki wodne. Ich liczebność zależy głównie od surowości zimy.

darek16 listopada 20267 min czytania
W tym artykule
  1. 01Jakie ptaki zimują w Polsce? Trzy grupy gości
  2. 02Ptaki zimowe w Polsce: zdjęcia i nazwy najczęstszych gatunków
  3. 03Ptaki zimą przy karmniku: kto przylatuje
  4. 04Ptaki wodne zimą w Polsce: ile ich jest?
  5. 05Jak liczy się ptaki zimujące? Możesz dołączyć
  6. 06Najczęstsze pomyłki przy rozpoznawaniu ptaków zimą
  7. 07Gdzie śpią ptaki zimą?
  8. 08Najczęstsze pytania (FAQ)
  9. 09Co dalej?
  10. 10Źródła i dalsza lektura

W SKRÓCIE (ZIMOWA ŚCIĄGA!)

  • Przy karmniku najczęściej zobaczysz sikory, mazurki, kosy, dzwońce i kowaliki.
  • Na drzewach z owocami warto wypatrywać jemiołuszek, a w sadach gili i zięb.
  • Nad wodą zimują głównie krzyżówki, łyski, czernice, gągoły i kormorany.
  • Liczby zależą od zimy: w łagodne zostaje więcej ptaków, w mroźne mniej.
  • Nie wiesz, co to za ptak? Sprawdź sylwetkę, dziób i ogon, zanim spojrzysz na kolor.

Jakie ptaki zimują w Polsce? Trzy grupy gości

Pytanie „jakie ptaki zimują w Polsce” brzmi prosto, ale odpowiedzi są trzy. Według materiału edukacyjnego OTOP (bez daty publikacji) część gatunków wędrownych coraz częściej zostaje na zimę. Wymienia łabędzia niemego, kormorana, czaplę siwą, bociana białego i żurawia, a wśród wróblowatych m.in. strzyżyka, rudzika i szpaka. Jako powody podaje łagodniejsze zimy, niezamarzające zbiorniki i dostępny pokarm w miastach.

Grupa

Przykłady

Jak je znaleźć

Zostają cały rok

sikory, wróble, kos, kowalik, dzięcioł duży

ogrody, parki, karmniki

Coraz częściej zostają

rudzik, szpak, strzyżyk, czapla siwa, kormoran, łabędź niemy

miasta, zbiorniki, które nie zamarzają

Przylatują na zimę

gęsi zbożowe, kaczki morskie, tracze, myszołów włochaty, jemiołuszka

pola, wybrzeże, drzewa z owocami

OTOP zaznacza, że goście z północy i wschodu przylatują do nas, bo nasza zima jest dla nich stosunkowo łagodna. To zmienia perspektywę: dla jemiołuszki z Arktyki polski grudzień to nie mróz, tylko wygodne miejsce na przeczekanie.

Ptaki zimowe w Polsce: zdjęcia i nazwy najczęstszych gatunków

Poniżej zestaw gatunków, które najłatwiej zobaczyć zimą w ogrodzie, parku i przy karmniku.

Gatunek

Po czym poznasz

Gdzie najczęściej

Zdjęcie

Sikora bogatka

żółty brzuch z czarnym pasem, czarna głowa, białe policzki

karmniki, ogrody

Fot. GT1976, CC BY-SA 4.0, Commons

Sikora modraszka

mała, niebieska czapeczka, białe policzki

karmniki, drzewa liściaste

Sikora modraszka – zdjęcie

Fot. Alexis Lours, CC BY 4.0, Commons

Mazurek

brązowa czapeczka, czarna plamka na białym policzku

wsie, osiedla, karmniki

Mazurek – zdjęcie

Fot. Laitche, domena publiczna, Commons

Wróbel domowy

samiec z szarą czapeczką i czarną plamą na gardle

miasta, podwórka

Wróbel domowy – zdjęcie

Fot. Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0, Commons

Gil

samiec z czerwonoróżowym spodem i czarną czapeczką, gruby krótki dziób

sady, krzewy z nasionami

Fot. TRinaud, CC BY 4.0, Commons

Zięba

samiec z rdzawą piersią i niebieskoszarą głową, dwa jasne paski na skrzydle

parki, pola, karmniki

Fot. romanm, domena publiczna, Commons

Jemiołuszka

czub na głowie, rudawoszare upierzenie, żółta końcówka ogona

drzewa i krzewy z owocami

Jemiołuszka – zdjęcie

Fot. Bouke ten Cate, CC BY 4.0, Commons

Kos

samiec czarny z pomarańczowożółtym dziobem, samica brązowa

trawniki, ogrody, jabłka na ziemi

Fot. Lord of Konrad, CC BY 3.0, Commons

Rudzik

pomarańczowa pierś i twarz

ogrody, podłoże pod krzewami

Rudzik – zdjęcie

Fot. Alexis Lours, CC BY 4.0, Commons

Kowalik

niebieskoszary grzbiet, czarna smuga przez oko, schodzi po pniu głową w dół

stare drzewa, parki

Fot. Stephan Sprinz, CC BY 4.0, Commons

Dzwoniec

oliwkowozielony, żółte plamy na skrzydłach i ogonie, gruby dziób

karmniki ze słonecznikiem

Dzwoniec – zdjęcie

Fot. Martin Kunz, CC BY 4.0, Commons

Dzięcioł duży

czarno-biały, czerwone podogonie

pnie drzew, karmniki z tłuszczem

Dzięcioł duży – zdjęcie

Fot. Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0, Commons

OTOP przypomina, że w Polsce występuje sześć gatunków sikor: bogatka, modraszka, czarnogłówka, uboga, czubatka i sosnówka. Przy karmniku w mieście zobaczysz głównie dwie pierwsze, reszta woli lasy. Menu bogatek i modraszek opisujemy w tekście co jedzą sikorki, a kosów w artykule co jedzą kosy zimą.

SPRAWDŹ NA SPACERZE: SYLWETKA PRZED KOLOREM!

Zimą światło jest słabe i ptak często jest tylko ciemną sylwetką na tle nieba. Zwróć uwagę na trzy rzeczy: wielkość (wróbel, kos, gołąb), kształt dzioba (cienki czy gruby) i długość ogona. Dopiero potem kolor. To naprawdę zmienia grę, a po tygodniu zaczynasz rozpoznawać ptaki z okna autobusu!

Ptaki zimą przy karmniku: kto przylatuje

Wiele osób szuka informacji o ptakach z perspektywy okna. Dlatego osobno opisujemy, jakie ptaki przylatują do karmnika. Tutaj wystarczy zapamiętać zasadę: im więcej różnych pokarmów, tym więcej gatunków. Jeśli zastanawiasz się, co wsypać, zajrzyj do artykułu czym dokarmiać ptaki zimą. Pamiętaj też o stanowisku OTOP: dokarmianie zimą nie służy ochronie gatunków, bardziej pomagają nasadzenia roślin dających owoce i nasiona.

Ptaki wodne zimą w Polsce: ile ich jest?

Najlepsze liczby, jakie znaleźliśmy, dotyczą ptaków wodnych. W styczniu 2020 skontrolowano 2 390 zbiorników i naliczono 1 289 455 ptaków wodnych. Krzyżówka stanowiła 41,9% wszystkich zaobserwowanych ptaków, czyli ponad 500 000 osobników. Osiem najliczniejszych gatunków dało razem 78,5% wszystkich ptaków.

Zimowe stado krzyżówek. Fot. Александр Байдуков, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

CO MÓWIĄ BADANIA? (WAŻNE ZASTRZEŻENIE!)

Autorzy raportu (Meissner i in., Ornis Polonica) zaznaczają, że liczebność zimujących ptaków wodnych w dużym stopniu zależy od surowości zimy, a na wschodzie kraju zimuje ich zwykle mniej niż na zachodzie. Styczeń 2020 był wyjątkowo łagodny i przyniósł rzadkie gatunki, m.in. brodźca śniadego, brodźca piskliwego i rybitwę czubatą, co brzmi jak marzenie każdego obserwatora. Tych liczb nie należy jednak traktować jako typowych.

Dane z monitoringu GIOŚ za 2021 rok (grupa gatunków podstawowych) wyglądają tak:

Gatunek

Liczba ptaków (2021)

Krzyżówka

330 574

Łyska

73 407

Czernica

64 863

Gągoł

47 795

Kormoran

45 168

Razem grupa podstawowa

698 252

Nie porównujemy tego wprost z wynikiem z 2020 roku. To inny rok, inna zima i inny zakres liczenia.

Kto zyskuje, a kto traci na zimowaniu w Polsce?

W latach 2011–2021 wzrosła liczebność zimujących populacji 12 z 14 gatunków podstawowych, m.in. łyski, perkoza dwuczubego, kormorana, czapli siwej, głowienki, ogorzałki, czernicy i łabędzi. Umiarkowanie spadła liczebność bielaczka i nurogęsi. Strona GIOŚ pokazuje dane do 2021 roku, więc przed publikacją warto sprawdzić, czy są już nowsze.

Gdzie zobaczyć najwięcej ptaków wodnych?

W styczniu 2020 osiem obiektów z grupowaniami powyżej 20 000 ptaków skupiało 21% wszystkich stwierdzonych ptaków. Ponad 40 000 przekroczyły Zalew Szczeciński z deltą Świny, Zatoka Pucka zewnętrzna i Zbiornik Włocławski. To dobre kierunki na zimową wyprawę z lornetką.

ALE CIEKAWOSTKA! TEGO SIĘ DOWIEDZIELIŚMY

Najliczniejsze zimą w Polsce są ptaki, których nigdy nie zobaczysz przy karmniku. Według Biuletynu Monitoringu Przyrody (raportowanie 2013–2018) w zimie występowało od 770 tysięcy do 1,6 miliona ptaków wodno-błotnych, z czego 43% to dwa gatunki ptaków morskich: lodówka i uhla. To dane sprzed kilku lat, ale kontrast z ogrodowymi sikorkami robi wrażenie!

Jak liczy się ptaki zimujące? Możesz dołączyć

Dane o ptakach wodnych pochodzą z Monitoringu Zimujących Ptaków Wodnych. Według instrukcji OTOP z 2024 roku w latach 2011–2020 liczono 379 obiektów, a od 2021 roku 563. Jedno liczenie na obiekt wykonuje się w połowie stycznia, a gatunków „podstawowych” jest 14. To przykład obserwacji, w którą mogą włączyć się wolontariusze, więc jeśli lubisz zimowe spacery z lornetką, warto zapytać OTOP o szczegóły.

Najczęstsze pomyłki przy rozpoznawaniu ptaków zimą

Pomylisz

Różnica

gila z ziębą

gil ma czarną czapeczkę i krótki gruby dziób, zięba rdzawą pierś i jasne paski na skrzydle

mazurka z wróblem

mazurek ma brązową czapeczkę i czarną plamkę na policzku

bogatkę z modraszką

bogatka jest większa i ma czarny pas na brzuchu, modraszka niebieską czapeczkę

samicę kosa z drozdem

samica kosa jest jednolicie brązowa, bez wyraźnie plamkowanego brzucha

Szczegółowe porównanie ptaków z czerwonym brzuszkiem znajdziesz w osobnym wpisie ptak z czerwonym brzuszkiem.

WYPATRUJ TEGO I NA TO ZWRÓĆ UWAGĘ!

  • Nie zakładaj, że ptak widziany w styczniu zimuje u nas od lat. Część gości przylatuje na kilka tygodni.
  • Przy ptakach wodnych nie podchodź blisko. Zimą oszczędzają energię, a płoszenie ją marnuje.
  • Zapisuj daty i miejsca. Po kilku zimach zobaczysz, które gatunki wracają regularnie.

Gdzie śpią ptaki zimą?

To pytanie pada zaskakująco często, szczególnie przy mrozach. Szersze omówienie przygotowujemy w tekście gdzie śpią ptaki zimą.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Jakie ptaki zimują w Polsce?

Zostają m.in. sikory, wróble, kosy, kowaliki i dzięcioły. Coraz częściej zostają też rudziki, szpaki i kormorany. Przylatują jemiołuszki, gęsi zbożowe i kaczki morskie.

Które ptaki zimą odlatują z Polski?

Wiele gatunków wędrownych odlatuje, ale część osobników zostaje, zwłaszcza w łagodne zimy i przy niezamarzających wodach. Pojedyncze ptaki mogą więc zimować tam, gdzie reszta gatunku odleciała.

Ile gatunków sikor jest w Polsce?

Według OTOP sześć: bogatka, modraszka, czarnogłówka, uboga, czubatka i sosnówka.

Dlaczego liczba ptaków zimujących jest co roku inna?

Autorzy liczeń wskazują, że w dużym stopniu decyduje o tym surowość zimy.

Skąd przylatują ptaki na zimę do Polski?

Według OTOP z północy i wschodu, m.in. gęsi zbożowe, kaczki morskie, tracze, myszołowy włochate i jemiołuszki.

Co dalej?

Pełny przegląd tematów zimowych zbieramy w przewodniku przyroda zimą. Gdy znasz już gatunki, kolejnym krokiem jest nauka odróżniania ich głosów i zachowań, o czym napiszemy w kolejnych wpisach.

Źródła i dalsza lektura

Kasia i Darek na spacerze w parku
O autorachKasia i Darek

Jesteśmy amatorami tego świata. Staramy się w nim zakochiwać każdego dnia i uczyć się nowych rzeczy – a tym, co znajdziemy po drodze, dzielimy się tutaj.

O projekcie

Ptaki

Jak rozpoznać najczęstsze polskie ptaki po wyglądzie, głosie i zachowaniu.

Zobacz wszystkie artykuły
w kategorii Ptaki

Bądź na bieżąco

Zapisz się do newslettera i otrzymuj nowe artykuły prosto na maila.

Zaprenumeruj ten blog przez e-mail

Wpisz swój adres e-mail, aby subskrybować tego bloga i otrzymywać powiadomienia o nowych wpisach pocztą e-mail.

Obserwuj @niepozornyswiat

Codzienna dawka małych odkryć z bliska i z daleka.