W SKRÓCIE: TROPY NA ŚNIEGU
|
Pierwszy śnieg zamienia las w otwartą księgę. Każdy ślad to zdanie: kto, w którą stronę, jak szybko i czasem po co. W tym tekście uczymy się tego razem z Tobą, bo to ta sama umiejętność, której używają badacze, tylko bez GPS-a. Gdy zaczyna się zima, zajrzyj najpierw do tekstu o tym, kiedy zaczyna się zima, a jeśli lubisz zimowy ogród, zobacz też, co dzieje się w czasie przesilenia.
Jak czytać trop na śniegu? Cztery rzeczy, które mówią więcej niż kształt łapy
Pojedynczy odcisk to dopiero początek. Doświadczeni tropiciele patrzą na układ śladów. W naszych źródłach nie ma pełnych wymiarów tropów (tekst PDF z kluczem do rozpoznawania nie dał się poprawnie odczytać), więc poniższy opis opiera się na ogólnej wiedzy przyrodniczej i poradniku powiatu szczycieńskiego, który zaleca zmierzyć i sfotografować trop.
.jpg?width=1000)
Tropy na śniegu w świetle zachodzącego Słońca. Fot. Heidi G, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
- Kształt odcisku: kopyto dwudzielne (sarna, jeleń, łoś, dzik), pazury widoczne (psowate), brak pazurów (kotowate).
- Układ śladów: czy zwierzę idzie „stawiając łapę w łapę” (lis), skacze (zając, wiewiórka) czy człapie (borsuk).
- Rozmiar: długość i szerokość odcisku. Zmierz linijką obok śladu.
- Kontekst: czy trop idzie przez las, otwartą łąkę, wzdłuż rowu czy drogi? Czy zwierzę zawraca, żeruje, odpoczywa?
SPRAWDŹ SAM: ZESTAW TROPICIELA
|
Kto zostawia najwięcej śladów? Polska dolina Biebrzy w liczbach
W dolinie Biebrzy w czterech zimach (1977–1980) badacze przeszli 383,3 km tras i zliczyli tropy 13 gatunków (Fedyk, Gębczyńska, Pucek, Raczyński i Sikorski, Acta Theriologica 1984). Średnie wskaźniki penetracji to liczba tropów na kilometr trasy.

Tropy zająca – najczęstsze w dolinie Biebrzy. Fot. Leo-setä, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
| Gatunek | Tropy na km | Uwaga |
|---|---|---|
| Zając | 3,13 | najczęstszy trop |
| Sarna | 2,26 | drugi z kolei |
| Lis | 2,16 | częsty w otwartym terenie |
| Łoś | 2,01 | zarośla łozowo-brzozowe i bory z podszytem |
| Gronostaj | 1,26 | mały, ale zostawia ślad |
| Wilk | 0,04 | rzadki, trop bywa wyjątkowy |
| UWAGA: JEDNA DOLINA, JEDEN ROK PUBLIKACJI To dane z 1984 r. z jednej doliny rzecznej, więc nie opisują całej Polski ani dzisiejszej zimy. Metoda tropienia ma też ograniczenia: rzadkie gatunki i gatunki poruszające się pod śniegiem (np. łasica) są słabo reprezentowane. Tabela pokazuje proporcje, a nie dokładne liczebności zwierząt. |
Gdzie szukać jakich tropów? Siedlisko mówi więcej niż odcisk
Drapieżniki najintensywniej penetrowały olsy, lasy brzozowe, grądy i brzegi rzek, a łoś, sarna i jeleń zarośla łozowo-brzozowe i bory z bogatym podszytem. To dane z biebrzańskich siedlisk, ale wskazują ogólną zasadę: zimą zwierzęta chodzą tam, gdzie jest pokarm i schronienie, a nie „gdziekolwiek”.

Tropy sarny w śniegu. Fot. W.carter, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
- Brzegi rzek i olsy: drapieżniki, wydra, bóbr (ogólna wiedza).
- Zarośla i podszyt: kopytne żerujące na pędach.
- Skraj lasu i miedze: zające, lisy (ogólna wiedza).
- Drogi leśne: zwierzęta chętnie ich używają, bo łatwiej się tam poruszać.
Dlaczego tropów bywa mało? Głęboki śnieg i ruch pod spodem
Śnieg sięgający klatki piersiowej ogranicza ruchliwość sarny i łosia (odpowiednio ok. 50 i 105 cm); 30 cm śniegu zaburza dietę sarny. To cytowane w pracy dane literaturowe. Wniosek dla tropiciela: po obfitych opadach tropów kopytnych może być mniej, a lis i zając wydeptują stałe ścieżki.
| TO NAS ZDZIWIŁO Wilki zostawiają aż 46% tropów na drogach leśnych, a tylko 4,6% lokalizacji z obroży GPS wypada na drogach (Bojarska i in., Mammalian Biology 2020; 646 km tropów z 74 sesji w 6 zimach, 2011/12–2016/17; gęstość dróg ok. 4 km/km²). Tropienie na śniegu zawyża więc znaczenie dróg, bo po drogach po prostu łatwiej chodzić i łatwiej znaleźć ślad. To mała próba (3 osobniki w 3 watahach). |
Tropy w mieście i w lesie: lis, kuna, kuna leśna
W Warszawie średnie zagęszczenie lisa wg wieloletniego tropienia wyniosło 0,9 os./km², a kun 0,3 os./km²; autorzy wskazują na wzrost liczby mezodrapieżników na obszarze miejskim (Jackowiak i in., abstrakt konferencyjny bez roku). W Białowieży kuna leśna atakowała gryzonie 4,1 raza na km trasy tropu, a 35% ataków zakończyło się niepowodzeniem (Jędrzejewski, Zalewski i Jędrzejewska, 1993; lata 1985–1992). To ciekawostka, co „czyta się” z tropów: nie tylko drogę, ale i polowanie.

Tropy zwierząt na zamarzniętej rzece. Fot. W.carter, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
| Miejsce | Wynik tropienia | Źródło |
|---|---|---|
| Warszawa | lis 0,9 os./km², kuny 0,3 os./km² | Jackowiak i in. (abstrakt) |
| Białowieża | kuna leśna: 4,1 ataku na gryzonie na km, 35% nieudanych | Jędrzejewski i in., 1993 |
Jak liczy się wilki i rysie? Tropienie na śniegu w monitoringu
GIOŚ w monitoringu wilka i rysia stosuje tropienia na śniegu na powierzchniach w Polsce wschodniej; w 2014 r. dodano 7 powierzchni dla wilka i 5 dla rysia. W Bieszczadzkim Parku Narodowym zimą 2010 r. indeksy zagęszczenia tropów wyznaczano na transektach, a dla niedźwiedzia mierzono długość i szerokość tropu. Populacja wilka na Podkarpaciu, trzon populacji krajowej, szacowana jest na ok. 250 (IBS PAN) do blisko 400 osobników (opracowanie bez roku).
| UCZCIWIE: CZEGO W TEKŚCIE NIE MA Nie podajemy wymiarów tropów konkretnych gatunków, bo w naszym researchu ich nie wydobyliśmy (klucz z powiatu szczycieńskiego to PDF z niepoprawnie odczytanym tekstem). Sprawdź je w kluczu „Czyj to trop?” lub w atlasie. Roztoczański Park Narodowy liczył tropy zwierząt w styczniu 2024 r., ale nie opieramy na tym liczb. |
Etyka tropienia: jak oglądać ślady i nie przeszkadzać zwierzętom?
- Nie podążaj za tropem zwierzęcia zimą: każdy stres to utrata energii, której zwierzę nie ma w nadmiarze.
- Nie zbliżaj się do legowisk i nor.
- Nie psuj tropów: obchodź je bokiem, zostaw je innym obserwatorom.
- Uważaj na duże drapieżniki: nie szukaj ich specjalnie.
- Trzymaj psa na smyczy: wiele odcisków pochodzi od psów, a pies płoszy zwierzęta.
Zimowe spacery z notesem łączymy z rozpoznawaniem drzew bez liści (drzewa zimą bez liści) i z obserwacją ptaków przy karmniku (ptaki przy karmniku). A jeśli o poranku widzisz oszronione trawy, sprawdź w tekście szron a szadź, kto tu zostawił biały ślad.
FAQ
Jak odróżnić trop psa od lisa?
Najlepiej przez układ śladów i kontekst: lis zwykle stawia łapy niemal w jednej linii, a pies chodzi mniej „po sznurku”. To ogólna wiedza, więc użyj klucza do tropów, żeby się upewnić.
Jaki trop zostawia sarna?
Odcisk dwudzielnego kopyta. W kluczu „Czyj to trop?” sarna i jeleń to osobne wzory, a rozmiar odróżnia je od dzika i łosia.
Który zwierzęcy trop jest najczęstszy zimą?
W dolinie Biebrzy (1977–1980) najczęstszy był trop zająca (3,13 na km), potem sarny (2,26) i lisa (2,16). To dane z jednej doliny sprzed lat.
Czy trop można zmierzyć?
Tak i warto. Poradnik „Czyj to trop?” zaleca zmierzyć i sfotografować trop, kładąc obok linijkę.
Czy tropienie służy nauce?
Tak. Naukowcy tropią zwierzęta w Biebrzy, Białowieży, Bieszczadach i w ramach monitoringu wilka i rysia GIOŚ, choć metoda ma ograniczenia.
Źródła i dalsza lektura
- Fedyk S., Gębczyńska Z., Pucek M., Raczyński J., Sikorski M.D. (1984), Winter penetration by mammals of different habitats in the Biebrza valley, Acta Theriologica 29: 317–336
- Bojarska K. i in. (2020), Opportunity and peril: how wolves use a dense network of forest roads, Mammalian Biology 100: 203–211
- Jędrzejewski W., Zalewski A., Jędrzejewska B. (1993), Foraging by pine marten Martes martes in relation to food resources in Białowieża National Park, Acta Theriologica 38: 405–426
- GIOŚ – Monitoring wilka i rysia w PMŚ (prezentacja)
- Jackowiak M., Gryz J., Jasińska K., Krauze-Gryz D. – Long term snow tracking data of red fox and martens in Warsaw
- Pirga B. (2010), Inwentaryzacja zwierząt w sieci transektów na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego w sezonie zimowym 2010
- Powiat Szczycieński (2021), Czyj to trop? Klucz do rozpoznawania tropów
- Kalamarz – Populacja wilka na Podkarpaciu (SGGW, CEPL)





